تشكيل فلزات صنايع دستي و قلمزني

مراحل تشكيل فلزات صنايع دستي و قلمزني

شكل دهي و تزيين فلزات براي ساخت اشياي تزييني و كاربردي به وسيله ابزار و روش هاي متفاوت به صورت حجمي و بسته را هنر فلزكاري مي گويند.

انواع آثار و اشياي فلزي سنتي ناشي از عوامل سه گانه تشكيل دهنده صنايع دستي يعني نوع كاربرد شكل ظاهري و روش ساخت آنها است.

ساخت و تزيين دو مرحله اصلي از توليد آثار هنري فلزي است كه گاه در امتداد يكديگر نگاهي نيز به صورت تركيبي به كار گرفته مي‌شود ساخت و شكل‌دهي اشيا و ظروف فلزي به سه روش ((كوبشي)) ((ريختگي)) و ((ساز و بست)) انجام مي‌شود

روش كوبشي شامل چكش كاري يا همان (دواتگري) ورق كاري و پرس و خمكاري ريختگي همان قالبي است و مليله سازي ،قفل سازي، چاقو و يراق آلات سازي نيز كه در مناطق شهري و روستايي توليد مي‌شود از انواع روش ساز و بست به شمار ميروند

از اين كه در بيشتر موارد پس از ساخت و شكل‌دهي انجام مي‌شود شامل مشبك كاري حكاكي قلم‌زني و كوفته گريست گاهي روشهاي مختلف ساخت و تزيين در برخي از آثار هنري فلزي مانند علم و زيورآلات به كار مي رود

تغييرات چشمگير شيوه هاي زندگي از گذشته نسبت به حال هدف توليد و چگونگي استفاده از آثار هنري فلزي را نيز تغيير داده است در شرايط كنوني فرهنگي و اجتماعي جامعه اين رشته به سه گروه تقسيم مي شود 

الف) اشيا و ظروف فلزي كاربردي مانند يراق آلات اسب ادوات فلزي و غيره

 ب) اشيا و ظروف فلزي تزييني مانند تابلوهاي قلمزني زيورآلات و غيره

ج )اشيا و ظروف فلزي كاربردي تزييني مانند ظروف مليله قنديل‌هاي مشبك و غيره

 

شكل ظاهري آثار معرفي شده با توجه به شكل توليد نوع كاربرد و محل استفاده از شكل ظاهري متنوعي برخوردار بوده و در تزيين آنها از انواع نقش و نگارهاي سنتي استفاده شده است 

 

قلمزني

ابزار و وسايل انواع قيچي سندان قلم و چكش سوهان سنباده پرگار فلزي گونيا سنبه انبر سيم چين حديده نورد دستگاه پرداخت كوره قالب مشعل و ابزار و وسايل ايمني از جمله وسايل عمومي فلزكاري

مواد و مصالح : فلزات مس نقره و طلا به صورت شمش ورقه و مفتول ماسه غير گچ روغن دوده نفت و برخي از اسيدها به عنوان مواد و مصالح در فلز كاري به كار مي‌روند

اينك به شرح روش هاي ساخت و تزيين آثار هنري فلزي مي پردازيم:

الف) روش ساخت و شكل‌دهي آثار فلزي

۱: روش كوبشي: ساخت اشيا و ظروف با استفاده از چكش و سندان را روش كوشي مي‌گويند اين روش شامل دواتگري ورق كاري و پرس و خمكاري مي‌شود

۱-۱: دواتگري در شكل دهي ورقه‌هاي فلزات چكش خوار به صورت مدور متقارن حجمي و بدون درز و با استفاده از چكش و سندان هاي خاص براي توليد ظروف يكپارچه را دواتگري گويند

 

ظروف حاصل از دواتگري در شكل و اندازه هاي مختلفي ديده مي‌شود انواع ظروف كوچك و بزرگ مانند بشقاب كاسه صراحي پاتيل ديگ سيني قدح كوزه و غيره از آن جمله اند

انواع سندآن و چكش قيچي آهن بر پرگار فلزي سنبه شعله پخش كن سوهان فلزساب و گونيا مهمترين وسايل و ابزار مورد استفاده در دواتگري است

 

مهمترين مواد اوليه به كار رفته در اين هنر ورقه‌هاي فلزاتي مانند مس نقره طلا و ديگر فلزات مشابه با ضخامتهاي مختلف است

مراحل آثار دواتگري عبارتند از:

- ورقه فلزي را انتخاب مي‌كنند و آن را با توجه به شكل و اندازه ظرف مورد نظر به صورت دايره برش مي زنند

- ضربه هاي پياپي و يكنواخت در چند مرحله از مركز صفحه فلزي آغاز و به سمت محيط آن وارد مي شود تا ظرف به تدريج شكل گيرد

قلمزني

 

يادآوري: همزمان در بين مراحل وارد نمودن ضربه‌هاي چكش ورقه هاي فلزي را به صورت موضعي حرارت مي دهند تا شكل پذيري آن راحت تر انجام شود

  

 

۱-۲ ورقكاري : برش و شكل‌دهي ورقه‌هاي فلزات نرم افزار بصورت مسطح و حجمي با استفاده از ابزارهاي گوناگون براي توليد ظروف اشيا و جعبه هاي درزدار را ورق كاري گويند

 جعبه ي جواهر پايه شمعدان و سيني و ظروف برخي از محصولات اين روش فلزكاري است كه گاهي با نقش و نگارهاي سنتي و رنگهاي مينايي تزيين مي شود

 

در مراحل توليد محصولات قلمزني با اين روش پس از همكاري درگير شدن لبه ورقه هاي فلزي با يكديگر و اتصال آنها با ضربه‌هاي چكش در روزهاي باقي‌مانده را با جوش يا لحيم از از بين مي برند

 

2-  روش ريختگي:  ساخت اشياء و ظروف گوناگون با ريختن فلز مذاب در قالب هاي مقاوم ( گچي چدني شني و غيره) را روش ريختگي يا قالبي گويند 

 

اين شيوه در آثار هنري فلزي  قلمزني براي ساخت تعدادي از نمونه هاي مشابه يك قطعه يا شي به كار مي‌رود قطعات قفل و لولا ابزار و وسايل فلزي( صفحه ترازو، شاهين ترازو، تبر و قيچي و غيره) بخش ها و اجزاي ظروف و نمونه‌هاي مشابه از آن جمله‌اند.

 

تزيين در اين محصولات هم مي تواند همزمان با ريختن مواد مذاب و در قالب شكل بگيرد و هم پس از خروج از قالب به روش‌هاي گوناگون بر آنها انجام شود كوره بوته انواع قالب‌ها ، درجه انبر، سوهان ، مشعل و ابزار و وسايل ايمني ، بزار و وسايلي است كه در اين روش به كار مي‌رود

 

  • مراحل توليد آثار فلزي روش ريختگي اين شرح است:
  • - با استفاده از ماسه نرم قالبي از شيء مورد نظر تهيه مي‌كند
  • - فلز كه شامل مس يا برنج و يا غيره مي‌شود در داخل بوته گذاشته و در كوره با درجه حرارت مناسب ذوب مي كنند
  • - با انبر مخصوص را از كوره خارج كرده و مذاب آن را از روزنه مخصوص به صورت يكنواخت درون قالب ميريزند
  • - پس از اطمينان از سرد شدن كامل قالب را از درون درجه خارج ساخته و پرداخت مي‌كند

- در صورت نياز مي‌توان روي آن را به روش هاي گوناگون تزيين كرد

۳- ساز و بست :ساخت بست و اتصال اشيا و ظروف با انواع شيوه هاي فلز كاري را روش ساز و بست گويند. همانطور كه قبلا اشاره شد اين روش شامل مليله سازي ،قفل سازي ،ابزار و يراق آلات سازي مي شود.

 

قلمزني

 

 

۱-۳ مليله سازي : شكل دهي و تابيدن مفتول نقره و طلا ساخت گل ريزه ها كنار هم چيدن و لحيم كاري آنها براي ساخت اشيا مختلف تزييني و كاربردي را مليله سازي مي گويند

 

 ادامه اين مطلب آموزشي را ميتوانيد در لينك زير دنبال كنيد

 



نمايش اطلاعات اين پست ادامه مطلب
صفحات وبلاگ
[ ۱ ]

تخفیف لند